ദുരന്ത നിവാരണ ആസൂത്രണ രേഖ
ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുതാര്യതയും നല്ല ഭരണവും ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഈ ഓഡിറ്റ് സംവിധാനം വളരെ നിർണായകമാണ് ദുരന്ത നിവാരണ ആസൂത്രണ രേഖ (Disaster Management Plan).ഒരു പ്രദേശത്തോ സ്ഥാപനത്തിലോ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള ദുരന്തങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനും, നേരിടാനും, ദുരന്താനന്തരം വേഗത്തിൽ സാധാരണ നിലയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്താനും വേണ്ടി മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കുന്ന വിശദമായ ഒരു മാർഗ്ഗരേഖയാണ് ദുരന്ത നിവാരണ ആസൂത്രണ രേഖ.
ഇന്ത്യയിൽ ദേശീയ ദുരന്ത നിവാരണ നിയമം, 2005 അനുസരിച്ച്, കേന്ദ്രം മുതൽ സംസ്ഥാനം, ജില്ല, തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ (സ്കൂളുകൾ, ആശുപത്രികൾ പോലുള്ളവ) എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ തലത്തിലും ഈ രേഖ തയ്യാറാക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്.
പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ
അപകടസാധ്യത വിലയിരുത്തൽ (Hazard and Vulnerability Assessment):
ആ പ്രദേശത്ത് ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള ദുരന്തങ്ങൾ (വെള്ളപ്പൊക്കം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, തീപിടുത്തം, കൊടുങ്കാറ്റ്, രാസ ദുരന്തങ്ങൾ, പകർച്ചവ്യാധികൾ) ഏതൊക്കെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു.ആളുകൾക്കും, കെട്ടിടങ്ങൾക്കും, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്കും എത്രമാത്രം നാശനഷ്ടം സംഭവിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തുന്നു.
പ്രതിരോധവും ലഘൂകരണവും (Prevention & Mitigation):
ദുരന്തത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ ചെയ്യേണ്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾ (ഉദാഹരണത്തിന്, ശക്തമായ കെട്ടിട നിർമ്മാണം, ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, വനവൽക്കരണം) ഈ രേഖയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു.
സജ്ജീകരണവും മുന്നൊരുക്കവും (Preparedness):
ദുരന്തം വരുന്നതിനു മുൻപ് എടുക്കേണ്ട നടപടികൾ. ഉദാഹരണത്തിന്:
മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം: ദുരന്ത മുന്നറിയിപ്പ് എങ്ങനെ നൽകും.
വിഭവ പട്ടിക: ലഭ്യമായ രക്ഷാപ്രവർത്തന ഉപകരണങ്ങൾ, മരുന്നുകൾ, വാഹനങ്ങൾ, വളണ്ടിയർമാർ എന്നിവയുടെ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുക.
സുരക്ഷിത സ്ഥാനങ്ങൾ (Relief Camps): ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകൾ എവിടെ സ്ഥാപിക്കണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുക.
പ്രതികരണവും രക്ഷാപ്രവർത്തനവും (Response):
ദുരന്തം ഉണ്ടായാൽ ഉടൻ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ. ഉദാഹരണത്തിന്:
രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനുള്ള ചുമതലകളും ടീമുകളും (പോലീസ്, ഫയർഫോഴ്സ്, സന്നദ്ധസേവകർ) ഏത് വഴികളിലൂടെ ഏകോപിപ്പിക്കും.ദുരിതബാധിതരെ എങ്ങനെ സുരക്ഷിത സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റും.അടിയന്തര വൈദ്യസഹായം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള വഴികൾ.
പുനരധിവാസവും പുനർനിർമ്മാണവും (Recovery and Reconstruction):
ദുരന്തശേഷം എത്രയും വേഗം ജീവിതം സാധാരണ നിലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനുള്ള പദ്ധതികൾ. (നഷ്ടപരിഹാരം നൽകൽ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കൽ, കൗൺസിലിംഗ് നൽകൽ).
ചുരുക്കത്തിൽ, ദുരന്ത നിവാരണ ആസൂത്രണ രേഖ എന്നത് ഒരു പ്രദേശത്തെ സുരക്ഷിതമാക്കാനും, അവിടുത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവനും സ്വത്തും സംരക്ഷിക്കാനും ലക്ഷ്യമിടുന്ന, മുൻകരുതലുകൾ മുതൽ പൂർവ്വസ്ഥിതിയിലാക്കൽ വരെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന, സമഗ്രവും പ്രായോഗികവുമായ ഒരു കർമ്മപദ്ധതിയാണ്